CBAM nedir, kimi kapsar?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism / Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), Avrupa Birliği'ne ithal edilen bazı ürünlerin üretiminde ortaya çıkan gömülü karbon emisyonlarının raporlanmasını — ve zamanla ücretlendirilmesini — gerektiren bir AB düzenlemesidir.
Başlangıç kapsamındaki ürün grupları:
- Demir ve çelik (HS 72–73)
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
Bu ürünleri AB'ye ihraç eden firmalar için CBAM opsiyonel değildir; yürürlükteki AB mevzuatıdır. Geçiş dönemi raporlamaları başlamış olup, ilk resmî beyan dönemi 30 Eylül 2027 olarak planlanmaktadır. Kanıtlanamayan emisyonlar için ton başına yaklaşık €100 mertebesinde bir maliyet/ceza riski gündeme gelmektedir.
CBAM raporu için veri listesi
Bir CBAM raporunun denetimden geçebilmesi için toplamanız gereken temel veriler ("CBAM veri listesi"):
| Kategori | Gerekli veri |
|---|---|
| Firma & tesis | Firma unvanı, tesis adı/konumu, üretim tesisi kimliği |
| Ürün | Ürün adı, HS/CN kodu, üretim rotası (proses) |
| Üretim | Raporlama dönemindeki üretim miktarı (ton) |
| Enerji & yakıt | Elektrik, doğal gaz, kömür vb. tüketim miktarları (kWh, m³, ton) |
| Emisyon faktörleri | Kullanılan her faktör + kaynağı (resmî/AB default veya ölçülmüş) |
| Öncül (girdi) malzemeler | Satın alınan yarı mamullerin gömülü emisyonu (varsa) |
| Kanıt | Fatura, sayaç okuması, üretim kayıtları — her sayıyı destekleyen belge |
CBAM emisyon hesaplama nasıl yapılır?
Gömülü emisyon hesaplamasının temel mantığı basittir: aktivite verisi × emisyon faktörü. Yani ne kadar enerji/malzeme kullanıldığı, ilgili resmî faktörle çarpılır.
Basit örnek (yalnızca gösterim amaçlı)
Bir tesis raporlama döneminde 120.000 kWh elektrik ve 50.000 kWh eşdeğeri doğal gaz tükettiyse, her enerji türü kendi resmî faktörüyle çarpılır ve toplanır. Sonuç, o dönemin doğrudan enerji kaynaklı emisyonunu verir; üretim miktarına bölününce ürün başına gömülü emisyon (ör. tCO₂e / ton çelik) elde edilir.
Demir-çelik ihracatçıları için notlar
Demir-çelik, CBAM'ın ilk ve en yoğun kapsamındaki sektörlerden biridir; Türkiye'nin AB'ye ihracatında önemli bir paya sahiptir. Demir-çelik ihracatçıları için dikkat edilecekler:
- HS 72–73 kapsamındaki ürünlerinizi tek tek kontrol edin; her ürünün üretim rotası (ör. entegre tesis vs. ark ocağı) emisyon yoğunluğunu ciddi biçimde değiştirir.
- Öncül malzemeler (hurda, pik demir, yarı mamul) satın alıyorsanız, bunların gömülü emisyonunu da hesaba katmanız gerekebilir.
- Aynı firma birden çok ürün ve tesis için ayrı ayrı raporlama yapar — bu yüzden CBAM tek seferlik değil, tekrarlayan bir süreçtir.
- AB'li alıcınız çoğu zaman veriyi sizden talep eder; hazır ve denetlenebilir bir dosya, ticari ilişkiyi korur.
Adım adım: veriden PDF rapora
- Kapsam kontrolü: Ürününüzün HS/CN kodunu CBAM listesiyle karşılaştırın.
- Veri toplama: Yukarıdaki veri listesini eksiksiz doldurun; her satıra kaynağını ekleyin.
- Hesaplama: Aktivite × faktör ile gömülü emisyonu hesaplayın; ürün başına değere indirin.
- Kontrol: Eksik/tutarsız veriyi işaretleyin, düzeltin.
- Raporlama: Her rakamın formülü ve kaynağıyla göründüğü, denetlenebilir bir CBAM taslak raporunu PDF olarak oluşturun.
- Doğrulama: Nihai resmî doğrulama akredite bir verifier tarafından yapılır; taslağınız bu süreci hızlandırır.
CBAM taslağınızı dakikalar içinde hazırlayın
Veriyi girin, denetlenebilir bir CBAM PDF taslağı alın. Ödeme yapmadan önce sonucu görün.
Nechh Eco-Report'u İncele →Authorised Declarant başvurunuz mu var? Başvuru Kiti ve sabit fiyatlı danışmanlık →
Sık yapılan hatalar
- Emisyon faktörünü kaynaksız yazmak (en sık ret sebebi).
- Öncül malzeme emisyonlarını atlamak.
- Farklı tesis/ürünleri tek rapora karıştırmak.
- Veriyi bir kez hazırlayıp tekrarlayan raporlamayı unutmak.
- Kanıt belgelerini (fatura, sayaç) saklamamak.
Sık sorulan sorular
CBAM raporu için hangi veriler gerekir?
Firma/tesis bilgileri, ürün ve HS/CN kodu, üretim miktarı, enerji-yakıt tüketimi, kullanılan emisyon faktörleri ve kaynakları, varsa öncül malzeme emisyonları ve destekleyici kanıt belgeleri.
CBAM emisyonu nasıl hesaplanır?
Gömülü emisyon = aktivite verisi × resmî emisyon faktörü. Her rakam formülü ve kaynağıyla belgelenir.
Demir-çelik ihracatçıları kapsamda mı?
Evet. Demir-çelik (HS 72–73) CBAM'ın ilk kapsamındadır; AB'ye ihracatta gömülü karbon raporlanmalıdır.
Nechh Eco-Report resmî beyan yerine geçer mi?
Hayır. Eco-Report bir hazırlık/taslak aracıdır; akredite doğrulayıcının veya yetkili CBAM beyan sahibinin yerini almaz. Süreci hızlandırır ve denetlenebilir kılar.