Gömülü emisyon (embedded emissions), bir ürünün üretimi sırasında atmosfere salınan sera gazlarının, o ürünün bir tonuna düşen miktarıdır. CBAM’da beyan edilmesi gereken temel sayı budur. Ama "emisyon = yakıt × faktör" gibi basit bir çarpım değildir: AB metodolojisi (Reg. (EU) 2023/956; Uygulama Tüzüğü (EU) 2023/1773, Ek III–IV) öncül emisyonları, proses emisyonlarını ve üretim rotasını da hesaba katmanızı ister. Bu yazıda, çelik örneğiyle adım adım nasıl hesaplandığını göstereceğiz.
1. Direkt ve dolaylı emisyon
CBAM iki bileşen ister:
- Direkt emisyon: Üretim prosesinde yakıt yanması ve proses reaksiyonlarından (ör. çelikte karbonun oksidasyonu, çimentoda karbonat kalsinasyonu) doğrudan çıkan CO₂.
- Dolaylı emisyon: Proseste tüketilen elektriğin üretiminden kaynaklanan emisyon (tüketim × şebeke emisyon faktörü).
Not: Kesin dönemde demir-çelik ve alüminyumda sertifika yükümlülüğü yalnızca direkt emisyonu kapsar; dolaylı emisyon raporlanır ama ayrı tutulur. Çimento ve gübrede ikisi de sayılır. Bu yüzden ikisini asla tek bir toplamda birleştirmeyin.
2. Özgül gömülü emisyon (SEE) formülü — işin kalbi
AB’nin Ek IV formülü şudur:
Burada atfedilen emisyon prosesin kendi direkt/dolaylı emisyonu, aktivite düzeyi prosesin ürettiği ürün miktarıdır (ton). Kritik olan orta terim: öncül taşıma.
3. Öncül taşıma (precursor carry-forward)
Çelik tek adımda üretilmez; bir zincirdir. Her ara ürünün (öncülün) gömülü emisyonu bir sonraki adıma taşınır:
sinter → pik demir → ham çelik → sıcak haddelenmiş rulo (HRC)
Örneğin ham çelikten HRC üretirken, ham çeliğin gömülü emisyonu (tüketilen kütle × ham çeliğin ÖGE’si) HRC’ye eklenir. Bu adımı atlamak, raporun reddedilmesine yol açar — CBAM’ın en sık gözden kaçan noktasıdır.
4. Üretim rotası neden önemli? (BF-BOF vs EAF)
Aynı ürün, farklı rotada tamamen farklı emisyona sahiptir:
- BF-BOF (yüksek fırın + bazik oksijen): ~2,0 tCO₂/ton ham çelik — kömür/koks ağırlıklı, direkt emisyon yüksek.
- EAF (ark ocağı, hurda): ~0,4–0,6 tCO₂/ton — elektrik baskın; hurda ise CBAM’da sıfır dereceli (gömülü emisyon taşımaz).
Bu yüzden hesaba başlamadan önce rotanızı ve sistem sınırınızı doğru tanımlamak şarttır.
5. Sayısal örnek (çelik cıvata/somun)
AB Komisyonu’nun kendi kılavuz örneğinden: 17.000 ton karbon çelik cıvata üretimi, girdi 20.000 ton çelik çubuk (ÖGE 1,539 direkt / 0,204 dolaylı), kendi doğal gaz + elektrik tüketimiyle:
- Öncül katkısı (direkt): 20.000 × 1,539 ÷ 17.000 = 1,810
- Kendi doğal gazı (direkt): ≈ 0,196
- ÖGE (direkt) ≈ 2,006 tCO₂/ton — kaynak: EU installation operators guidance, Örnek 3.
Nechh Eco-Report motoru bu resmî örneği ±0,0015 doğrulukla yeniden üretir; yani hesap makinemiz AB’nin kendi rakamını tutturur.
6. Gerçek veri mi, default değer mi?
Gerçek tesis verisiyle hesaplamak en doğrusudur. Veri yoksa default değerler kullanılır — ancak 2026 kesin döneminde bunlar ülke bazlı ve mark-up’lıdır (demir-çelik: 2026’da +%10, 2027’de +%20, 2028’den +%30). Yani default kullanmak genelde daha yüksek maliyet demektir; gerçek veri hem maliyeti düşürür hem denetim riskini azaltır.
7. En önemli kural: her sayı denetlenebilir olmalı
Akredite doğrulayıcı ve AB müşteriniz, her rakamın kaynağını, formülünü ve varsayımını görmek ister. "Kara kutu" bir Excel yeterli değildir. İyi bir CBAM raporu; girdi → faktör → formül → sonuç zincirini satır satır izlenebilir kılar.
🌱 Nechh Eco-Report: rakamlarını kanıtlayabilen CBAM hazırlık aracı
Öncül taşımalı gerçek ÖGE (SEE) motoru — her sayı kaynağı ve formülüyle denetlenebilir, her rapor numaralı, metodoloji AB Komisyonu’nun resmî kılavuz örneğine doğrulanmış. Kara kutu değil.
CBAM Girişimci Kiti ₺2.900 + KDV (self-serve) · Profesyonel ₺7.900 + KDV (kit + 1 saat danışmanlık).